غلامحسين افضل الملك

52

سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )

حسينخان نظام الدولهء ايلخانى ايل شاهسون والى سابق خراسان است كه در عهد ايالت خود بخراسان براى زوار ساخته است . مرحوم نظام الدوله در اين صفحات بناهاى خيريّه و موقوفات براى آستانهء رضويه بسيار دارد . قنات وقفى شهاب الملكى در تهران منسوب به همين مرد است . زمانى كه شهاب الملك لقب داشته آن قنات را احداث نموده و وقف بر محلات ساخته است . شب دوشنبهء چهارم جمادى الآخره از شريف‌آباد به طرف مشهد مقدس حركت كرديم . مسافت راه شش فرسنگ است تا چهار فرسخ كه ميروى آبادى نيست لكن در ميان دره در سه مورد آبى روان است كه تا هوا سرد نشده در ما بين دره در دو مورد قهوه‌خانه بر سرپا است . در سر چهار فرسخى قريهء طرق است كه در نهايت آبادى است و كاروانسرائى از صفويه در آنجا بر سرپا است . از طرق تا شهر دو فرسنگ هموار است كه نزديك ببعضى آباديها است . من در دو سفر سابق كه از اين راه آمده بودم از فراز و نشيب و پست و بلندى و سنگلاخ و پرت‌گاههاى اين راه يعنى از شريف‌آباد تا طرق بستوه آمدم . و اين چهار فرسخ طورى بود كه بايد از سر كوهها و تپه‌هاى بلند از يك راه باريك ناصاف پرسنگ عبور كرد ، كه اگر اسب لغزش پيدا ميكرد راكب و مركوب از پرتگاه‌ها بدره ميافتاد . مكرّر ستوران باردار و استران كجاوه‌كش زمين خورده صدمات جانى و مالى به آنها وارد ميآيد . مكّاريان بسى در تعب بودند اگر دوبار بهم ميخوردند يكى به زمين ميافتاد . مكرّر كالسكه و درشكه در اين راه ميشكست و گاريان باردار ممكن نبود كه در اين راه بدون ضرر و خطر عبور كنند . يك ماه قبل من كه در تهران بودم جناب مستطاب حاوى الفروع و الاصول مجتهد الزمان حاجى ميرزا محمد باقر علوى شريعتمدار سلمه اللّه كه سبزوار وطن مألوف ايشان است ، از مشهد مقدس محض احوالپرسى رقيمه به بنده مرقوم و ارسال فرموده ، در آنرقيمه بمناسبتى از ساخته شدن و هموارى اين راه بشارت داده از حضرت مستطاب اشرف امجد ارفع و الا شاهزاده سلطانحسين ميرزاى نيّر الدوله والى و فرمانفرماى حاليّهء خراسان فرزند مرحوم پرويز ميرزاى نيّر الدوله فرزند خاقان